Konsultacje UKE: Eurozet i Radio Wrocław o przyszłości DAB+ w Polsce

(logo: Urząd Komunikacji Elektronicznej)
(logo: Urząd Komunikacji Elektronicznej)

Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE) przeprowadził na swoim blogu nieformalne konsultacje dotyczące dalszego kierunku rozwoju radiofonii cyfrowej w Polsce. Regulator zapytał uczestników rynku, czy istnieje zapotrzebowanie na kolejne multipleksy DAB+ i jaki powinien być ich zasięg – lokalny czy ogólnopolski. Do UKE wpłynęły łącznie 23 stanowiska: 10 od osób fizycznych i 13 od podmiotów reprezentujących rynek oraz środowisko branżowe. Zwróciliśmy się do uczestników konsultacji z prośbą o przedstawienie ich opinii i ocenę perspektyw rozwoju DAB+ w Polsce. W pierwszej części cyklu zaprezentowaliśmy stanowiska dwóch lokalnych nadawców. Tym razem przyglądamy się opiniom Grupy Eurozet i Radia Wrocław. Ze względu na obszerność nadesłanych odpowiedzi zdecydowaliśmy się podzielić materiał na kilka części.

Według UKE dostępne częstotliwości pozwalają na rozszerzenie oferty nawet o 24 ogólnopolskie programy radiowe, a w niektórych lokalizacjach – o kolejnych 12. Urząd zwraca jednocześnie uwagę na coraz mniejsze możliwości rozwoju radiofonii analogowej.

„Należy przy tym przypomnieć, że częstotliwości dla nowych stacji analogowych FM praktycznie nie ma”

– podkreśla regulator.

Eurozet: DAB+ potrzebuje strategii, a nie tylko kolejnych multipleksów

Logo Grupa Eurozet (źródło: Grupa Eurozet)
Logo Grupa Eurozet (źródło: Grupa Eurozet)

Grupa Eurozet, skupiająca takie marki jak Radio ZET, AntyRadio, CHILLI ZET, Meloradio, Radio Kiss FM, Radio Pogoda, TOK FM i Złote Przeboje, nie kwestionuje samej idei cyfryzacji radiofonii. Uważa jednak, że przed udostępnieniem kolejnych częstotliwości należy rzetelnie ocenić dotychczasowe efekty wdrażania DAB+, jego opłacalność oraz rzeczywiste zainteresowanie słuchaczy.

Zdaniem Grupy Eurozet polski rynek radiowy od lat funkcjonuje bez spójnej, długoterminowej strategii cyfryzacji. Zmieniające się deklaracje regulatorów, brak stabilnego harmonogramu i nieprzewidywalność decyzji administracyjnych utrudniają nadawcom planowanie inwestycji. Przykładem są postępowania koncesyjne dotyczące programów DAB+, zawieszane do czasu rozstrzygnięcia kwestii rezerwacji częstotliwości dla multipleksu MUX-R1. Przez wiele lat nie doczekały się również realizacji zapowiedzi dotyczące postępowań na operatorów kolejnych multipleksów lokalnych i regionalnych.

Różnice w podejściu instytucji odpowiedzialnych za rynek radiowy szczególnie wyraźnie ujawniły się we wrześniu 2022 roku. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji opowiedziała się wówczas za DAB+ jako docelowym standardem naziemnej radiofonii i postulowała zakończenie migracji z FM najpóźniej do końca 2030 roku. Dzień później prezes UKE wskazał natomiast, że nie ma podstaw do wyznaczania terminu wyłączenia emisji analogowej, a taka decyzja wymaga dalszej analizy jej skutków ekonomicznych i społecznych. W ocenie Eurozetu rozbieżność ta unaoczniła brak jednolitej wizji państwa dotyczącej przyszłości radiofonii.

Konieczna ocena dotychczasowego wdrożenia

Przed opracowaniem kolejnej strategii cyfryzacji Eurozet postuluje przygotowanie publicznego raportu podsumowującego dotychczasowe funkcjonowanie DAB+. Powinien on obejmować nie tylko liczbę udzielonych koncesji, uruchomionych programów i stopień wykorzystania pojemności multipleksów, lecz także rzeczywiste koszty emisji, rentowność nadawców i operatorów oraz zainteresowanie odbiorców.

Istotnym elementem takiej analizy powinny być dane dotyczące słuchalności. Według przywołanych przez Grupę Eurozet wyników badania Kantar RadioTrack za okres od stycznia do września 2026 roku udział FM w czasie słuchania radia wynosił 85,8 proc., internetu – 12,7 proc., dekoderów telewizyjnych – 1,2 proc., a DAB+ zaledwie 0,3 proc. Z radia w systemie DAB+ korzystało w tym okresie około 73 tys. osób, podczas gdy tradycyjnego odbioru FM słuchało 16,3 mln odbiorców.

Takie zestawienie nie daje jednak pełnego obrazu sytuacji. Obie technologie oferują obecnie zupełnie inny poziom dostępności. Sygnał FM może odbierać około 94 proc. ludności Polski, podczas gdy zasięg DAB+ pozostaje ograniczony, a w wielu regionach odbiór jest utrudniony lub niemożliwy. Znaczenie ma również stosunkowo uboga oferta programowa dostępna w multipleksach cyfrowych, która nie zachęca jeszcze szerokiego grona odbiorców do korzystania z nowego standardu.

Eurozet zwraca także uwagę na koszty funkcjonowania naziemnej radiofonii cyfrowej. Według danych przytoczonych w stanowisku rozpowszechnianie dziesięciu ogólnopolskich programów Polskiego Radia w DAB+ kosztowało w 2023 roku około 7,9 mln zł. Z kolei umowy z Emitel obejmujące okres od października 2023 do sierpnia 2027 roku opiewają łącznie na około 59,5 mln zł brutto.

Przytoczone kwoty nie pokazują jednak pełnego obrazu kosztów naziemnej dystrybucji programów radiowych. Nie zestawiono ich bowiem z wydatkami ponoszonymi przez nadawców na emisję w paśmie UKF. Bez takiego porównania trudno określić, czy po wyłączeniu radiofonii analogowej emisja DAB+ rzeczywiście przyniesie oszczędności finansowe. Obecnie koncesja DAB+ wydawana przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji kosztuje o połowę mniej niż koncesja na nadawanie w paśmie UKF.

W ocenie nadawców analiza ekonomiczna powinna uwzględniać również koszty równoległego nadawania w FM i DAB+, wpływ emisji cyfrowej na przychody reklamowe oraz faktyczną rentowność poszczególnych programów. Samo uruchomienie kolejnych kanałów nie oznacza bowiem automatycznie zwiększenia różnorodności oferty. Czym innym są nowe programy, a czym innym równoległa emisja istniejących stacji FM, która generuje dodatkowe wydatki, nie wymagając jednocześnie tworzenia nowych treści.

Zasięg sieci i jakość odbioru

Eurozet podkreśla, że planowanie sieci DAB+ powinno uwzględniać różne warunki odbioru. W międzynarodowych założeniach planistycznych przyjętych podczas konferencji RRC-06 w 2006 roku rozróżniono odbiór mobilny, np. w samochodzie, oraz odbiór przenośny wewnątrz budynków. Dla częstotliwości 200 MHz przyjęto odpowiednio medianowe natężenie pola 60 i 66 dBµV/m. Są to wartości wykorzystywane przy planowaniu sieci, a nie gwarantowane poziomy sygnału w każdym miejscu odbioru. Zapewnienie lepszych warunków odbioru wewnątrz budynków może wymagać większej liczby nadajników lub zastosowania innych parametrów emisji, co wpływa na koszty budowy i eksploatacji sieci.

(grafika: dab.plus)
(grafika: dab.plus)

Eurozet postuluje, aby UKE porównał oba warianty pod względem zasięgu, liczby i lokalizacji obiektów nadawczych, wymaganych mocy ERP oraz kosztów budowy i utrzymania infrastruktury. Oczekuje również sprawdzenia, w jakim stopniu rzeczywiste warunki odbioru odpowiadają założeniom projektowym.

Ten postulat budzi jednak pewne wątpliwości w kontekście podziału kompetencji między regulatorem a operatorami sieci. Rzeczywiste koszty uruchomienia i utrzymania emisji zależą bowiem nie tylko od wymaganych parametrów technicznych, lecz także od infrastruktury, którą dysponuje konkretny operator, jego lokalizacji nadajników, przyjętego modelu biznesowego i warunków oferowanych poszczególnym nadawcom. Każda rozgłośnia posiadająca ważną koncesję może zwrócić się do działających na polskim rynku operatorów z zapytaniem o możliwości techniczne i ofertę cenową dla określonego obszaru emisji. W praktyce to właśnie operatorzy dysponują informacjami pozwalającymi przygotować takie kalkulacje. Regulator może natomiast określać warunki wykorzystania częstotliwości i wymagania dotyczące zasięgu, ale nie musi rozstrzygać indywidualnych kwestii handlowych między nadawcami a operatorami. W podobny sposób postępują regulatorzy na innych rynkach europejskich, pozostawiając ustalanie cen i warunków świadczenia usług bezpośrednim negocjacjom uczestników rynku.

Zmieniają się sposoby słuchania radia

W ocenie Grupy Eurozet nie można pomijać zmian w sposobach korzystania z treści audio. Internet, aplikacje muzyczne, podcasty i usługi na żądanie coraz silniej konkurują o uwagę odbiorców, szczególnie młodszych, którzy często wykorzystują smartfony jako podstawowe urządzenia do słuchania. Większość smartfonów nie ma jednak standardowego odbiornika DAB+, dlatego sam techniczny zasięg sieci nie oznacza jeszcze dostępności usługi na urządzeniach najczęściej wykorzystywanych przez tę grupę słuchaczy.

Eurozet podkreśla również znaczenie odbioru mobilnego, między innymi w samochodach i transporcie zbiorowym. Warto jednak zauważyć, że także obecna oferta UKF ma swoje ograniczenia. Wiele marek należących do grupy jest dostępnych przede wszystkim w dużych miastach, a ich sygnał nie zapewnia ciągłości odbioru na wielu trasach między aglomeracjami, w tym na autostradach i drogach ekspresowych.

Radio Wrocław: Polska potrzebuje strategii rozwoju DAB+ do 2035 roku

Logo Radio Wrocław (logo: Radio Wrocław)
Logo Radio Wrocław (logo: Radio Wrocław)

Radio Wrocław opowiada się za przyspieszeniem rozwoju naziemnej radiofonii cyfrowej w Polsce. Regionalny nadawca publiczny postuluje równoległe udostępnianie częstotliwości dla multipleksów ogólnopolskich i lokalnych, przyjęcie państwowej strategii rozwoju do 2035 roku oraz rozpoczęcie w 2027 roku procesu rozdysponowania MUXR1. W swoim stanowisku zwraca również uwagę na znaczenie DAB+ dla bezpieczeństwa publicznego, efektywnego wykorzystania widma częstotliwości i przyszłości radiofonii regionalnej.

Radio Wrocław należy do grona nadawców, którzy uczestniczyli w początkach cyfryzacji radiofonii w Polsce. Już w czerwcu 2009 roku we Wrocławiu prowadzono eksperymentalne emisje DAB+ we współpracy z Instytutem Łączności i Emitel. Spółka podkreśla, że kilkanaście lat doświadczeń pozwala jej oceniać tę technologię nie tylko z perspektywy teoretycznej, lecz także praktyki nadawczej.

Zdaniem rozgłośni DAB+ jest obecnie dojrzałym standardem, który sprawdził się w wielu krajach Europy i poza nią. Polska nie wykorzystuje jednak w pełni jego możliwości. Dalszy rozwój wymaga – według Radia Wrocław – długofalowej polityki państwa oraz współpracy regulatorów, nadawców publicznych i komercyjnych, operatorów sieci, producentów odbiorników i organizacji branżowych.

Odpowiedzi na pytania prezesa UKE

1. Czy istnieje zapotrzebowanie na kolejne multipleksy DAB+ – lokalne czy ogólnopolskie?

Radio Wrocław opowiada się za równoległym rozwojem multipleksów ogólnopolskich, regionalnych i lokalnych. Zdaniem rozgłośni każdy z tych poziomów może pełnić inną funkcję, a rozwój jednego nie powinien odbywać się kosztem pozostałych. Potrzeba nowych możliwości nadawania wynika przede wszystkim z praktycznego nasycenia analogowego pasma FM, które utrudnia uruchamianie kolejnych programów, zwłaszcza o wyspecjalizowanym profilu.

Grupa Eurozet podchodzi do kwestii uruchamiania kolejnych multipleksów z większą ostrożnością. Nie widzi obecnie wystarczających podstaw, aby uznać, że rynek zgłasza trwałe zapotrzebowanie na nowe miejsca w multipleksach, niezależnie od ich zasięgu. Samo udostępnienie częstotliwości nie oznacza bowiem, że nadawcy zdecydują się z nich skorzystać. Jeśli jednak zainteresowanie zostanie potwierdzone, Eurozet zwraca uwagę przede wszystkim na multipleksy lokalne i regionalne. Mogłyby one zwiększyć różnorodność oferty programowej i ułatwić mniejszym nadawcom udział w cyfryzacji.

Radio Wrocław dostrzega przestrzeń dla nowych stacji muzycznych, programów informacyjnych, edukacyjnych i kulturalnych, a także ofert skierowanych do młodszych słuchaczy, seniorów czy mniejszości językowych. Szczególną rolę mogłyby odegrać rozgłośnie regionalne, dysponujące zapleczem produkcyjnym, doświadczeniem redakcyjnym i znajomością lokalnych społeczności. Multipleksy lokalne ułatwiłyby natomiast udział w cyfryzacji mniejszym nadawcom, pod warunkiem zapewnienia im przewidywalnych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów emisji. Radio Wrocław podkreśla jednocześnie, że rozwój oferty nie powinien odbywać się kosztem jakości dźwięku. Sama liczba dostępnych programów nie może być bowiem głównym miernikiem powodzenia cyfryzacji.

2. W jakiej kolejności i w jakim terminie powinny zostać rozdysponowane częstotliwości dla MUXR1, MUXR2 i MUXRL?

Eurozet nie postuluje przyjęcia sztywnego harmonogramu rozdysponowania częstotliwości. Kolejne zasoby powinny być udostępniane w zależności od rzeczywistego zainteresowania nadawców i operatorów oraz możliwości ich efektywnego wykorzystania. W pierwszej kolejności należałoby rozważyć zasoby pozwalające rozwijać inicjatywy lokalne i regionalne, o ile zostanie potwierdzony popyt na takie usługi.

Radio Wrocław postuluje natomiast przyjęcie publicznego harmonogramu udostępniania częstotliwości. W ocenie rozgłośni dalsze odkładanie decyzji w oczekiwaniu na samoistny wzrost zainteresowania rynku nie przyspieszy cyfryzacji. Nadawca proponuje orientacyjny plan, zastrzegając, że jego realizacja będzie zależała od uwarunkowań prawnych, technicznych i rynkowych.

Pierwszy etap miałby rozpocząć się w 2027 roku. Wówczas powinien ruszyć proces rozdysponowania MUXR1 oraz multipleksów lokalnych. Wcześniej należałoby określić zasady dostępu nadawców do pojemności multipleksu, wymagania dotyczące zasięgu oraz model ekonomiczny. Postępowania dotyczące sieci lokalnych powinny być prowadzone równolegle, wszędzie tam, gdzie istnieje rzeczywiste zainteresowanie operatorów i nadawców.

W latach 2027–2028 Radio Wrocław przewiduje rozpoczęcie regularnej eksploatacji nowych sieci i stopniowe zwiększanie ich zasięgu. Szczególne znaczenie ma przy tym odbiór mobilny. Sama liczba mieszkańców objętych zasięgiem nie wystarczy bowiem do oceny jakości infrastruktury. Równie ważna jest ciągłość odbioru na głównych trasach komunikacyjnych, w tunelach i na obszarach o trudnych warunkach propagacyjnych.

Trzeci etap obejmowałby udostępnienie MUXR2 w latach 2028–2029. Decyzja powinna uwzględniać doświadczenia zdobyte podczas uruchamiania pierwszego multipleksu ogólnopolskiego, zainteresowanie nadawców oraz zapotrzebowanie na dodatkową pojemność.

Eurozet proponuje natomiast odłożenie decyzji o uruchomieniu MUXR2 do czasu wykazania konkretnego zainteresowania i oceny efektów funkcjonowania wcześniej uruchomionych multipleksów. Radio Wrocław zaznacza jednak, że wskazany termin nie powinien blokować wcześniejszego rozdysponowania częstotliwości, jeśli rynek wykaże odpowiedni popyt.

3. Jakie działania UKE, KRRiT i administracji rządowej mogłyby przyspieszyć rozwój DAB+?

Zdaniem Eurozetu rozwój radiofonii cyfrowej nie powinien być celem samym w sobie. Wzrost liczby programów dostępnych w multipleksach nie może być automatycznie uznawany za sukces, jeśli nie zwiększa atrakcyjności oferty dla słuchaczy lub odbywa się kosztem jakości usług. Kluczowe znaczenie ma stworzenie stabilnych warunków regulacyjnych i wykazanie, że dotychczasowe wdrożenie przynosi wymierne korzyści zarówno nadawcom, jak i odbiorcom.

Ważnym postulatem zarówno Eurozetu, jak i Radia Wrocław jest przygotowanie długoterminowej krajowej strategii rozwoju radiofonii cyfrowej. Zdaniem Radia Wrocław konieczne jest przejście od ogólnych deklaracji poparcia dla cyfryzacji do skoordynowanych działań administracji i uczestników rynku. Dokument powinien określać harmonogram udostępniania częstotliwości, planowany rozwój zasięgu, założenia dotyczące rynku odbiorników, zasady uczestnictwa nadawców oraz instrumenty wspierające transformację. Strategia powinna być wspólnym przedsięwzięciem UKE, KRRiT, Ministerstwa Cyfryzacji i innych właściwych instytucji państwowych.

Drugą istotną kwestią są koszty. W okresie przejściowym nadawcy muszą finansować równoległą emisję w FM i DAB+, co dla mniejszych stacji, zwłaszcza lokalnych, może stanowić poważną barierę. Radio Wrocław proponuje rozważenie czasowego wsparcia kosztów emisji cyfrowej, preferencyjnych warunków wejścia dla nadawców lokalnych i społecznych oraz przejrzystych zasad udostępniania pojemności multipleksów. Wskazuje również na możliwość dofinansowania projektów regionalnych i lokalnych, a także wykorzystania istniejącej infrastruktury nadawczej w celu ograniczenia nakładów inwestycyjnych.

Rozgłośnia zwraca ponadto uwagę na rosnącą liczbę pojazdów kategorii M, czyli samochodów i innych pojazdów przeznaczonych do przewozu osób. Coraz więcej pojazdów poruszających się po polskich drogach jest technicznie przygotowanych do odbioru DAB+. Zdaniem Radia Wrocław krajowa oferta programowa i dostępność sieci nie wykorzystują jednak jeszcze tego potencjału.

Kolejnym postulatem jest ogólnokrajowa kampania informacyjna prowadzona wspólnie przez nadawców, administrację, operatorów i sprzedawców sprzętu. Jej przekaz nie powinien ograniczać się wyłącznie do jakości dźwięku. Równie ważne są większy wybór programów, prostota obsługi, brak opłat za transmisję danych i możliwość słuchania radia bez dostępu do internetu.

DAB+ jako element bezpieczeństwa publicznego

W stanowisku Radia Wrocław cyfryzacja radiofonii została przedstawiona również jako element budowania odporności państwa. Przy odpowiednim zabezpieczeniu zasilania radio może odgrywać istotną rolę w przekazywaniu informacji w sytuacjach kryzysowych. Rozgłośnia zwraca szczególną uwagę na rozwijany system Automatic Safety Alert (ASA), który umożliwia automatyczne dostarczanie komunikatów ostrzegawczych do kompatybilnych odbiorników. Radio Wrocław postuluje rozpoczęcie prac nad możliwością wykorzystania podobnych rozwiązań w polskim systemie informowania i alarmowania ludności.

Transformacja bez administracyjnego wyłączania FM

Poparcie dla cyfryzacji nie oznacza jednak, że Radio Wrocław postuluje szybkie, administracyjne wyłączenie FM. Taka decyzja, podjęta bez odpowiedniego zasięgu cyfrowego, atrakcyjnej oferty programowej i wystarczającej liczby odbiorników, mogłaby przynieść więcej szkody niż pożytku. Z drugiej strony nadawca nie chce akceptować wieloletniego utrzymywania obecnego stanu bez perspektywy dalszego rozwoju. Proponuje zatem określenie mierzalnych kryteriów gotowości rynku do kolejnych etapów transformacji. Powinny one obejmować zasięg ludnościowy i drogowy, udział słuchalności cyfrowej, dostępność odbiorników oraz sytuację ekonomiczną nadawców.

Stanowiska obu podmiotów pokazują, że uczestnicy rynku różnie oceniają tempo i kolejność dalszego rozwoju DAB+, ale dostrzegają potrzebę uporządkowania polityki państwa w tym zakresie. Eurozet oczekuje przede wszystkim rzetelnej oceny dotychczasowych efektów, kosztów i rzeczywistego zapotrzebowania rynku. Radio Wrocław opowiada się za konkretnym harmonogramem i równoległym rozwijaniem sieci ogólnopolskich, regionalnych oraz lokalnych.

Wniosek płynący ze stanowiska Radia Wrocław jest jednoznaczny: Polska nie potrzebuje kolejnej debaty o samej zasadności cyfrowego radia, lecz konkretnego programu jego rozwoju. Transformacja FM–DAB+ powinna być procesem stopniowym, opartym na rzeczywistym zasięgu, atrakcyjnej ofercie programowej i stabilnych warunkach dla nadawców. Celem nie jest samo zastąpienie jednej technologii drugą, lecz stworzenie warunków, w których radio pozostanie bezpłatnym, powszechnie dostępnym i odpornym na sytuacje kryzysowe medium.

Rekomendowane artykuły

Accessibility Toolbar