We wrześniu br. Urząd Komunikacji Elektronicznej przeprowadził konsultacje dotyczące zmiany zagospodarowania częstotliwości wykorzystywanych przez radiofonię cyfrową w paśmie VHF III. Choć sprawa dotyczyła zmiany jednego kanału w okolicach Suwałk, nadesłane stanowiska pokazały, że uczestnicy rynku oczekują znacznie szerszych działań: zwiększenia zasięgu multipleksów lokalnych i udostępnienia częstotliwości dla DAB+ w kolejnych regionach Polski.
W nawiązaniu do tych głosów Konrad Bródka, naczelnik Departamentu Częstotliwości UKE, zwrócił się do rynku z pytaniami o dalszy kierunek rozwoju radiofonii cyfrowej. W obszernym artykule opublikowanym na blogu Urzędu przypomniał historię standardu DAB+, wyjaśnił zasady jego działania oraz przedstawił obecny stan wykorzystania częstotliwości w Polsce. Opisał również działające multipleksy Polskiego Radia i sieci lokalne, a także zasoby, które mogłyby zostać przeznaczone na kolejne emisje.
Według UKE dostępne częstotliwości pozwalają na rozszerzenie oferty nawet o 24 programy ogólnopolskie, a w niektórych lokalizacjach – o kolejnych 12 programów. Urząd zwraca przy tym uwagę na ograniczone możliwości dalszego rozwoju radiofonii analogowej: „Należy przy tym przypomnieć, że częstotliwości dla nowych stacji analogowych FM, tj. w zakresie 87,5–108 MHz, praktycznie nie ma”. Z tą oceną polemizuje jednak KONIN FM, który w swoim stanowisku wskazuje na nadal istniejące możliwości koordynowania nowych częstotliwości FM.
Bródka pyta uczestników rynku, czy istnieje zapotrzebowanie na kolejne multipleksy DAB+ i jaki powinien być ich zasięg – lokalny czy ogólnopolski. UKE chce również poznać opinie dotyczące kolejności udostępniania częstotliwości oraz działań Prezesa Urzędu i KRRiT, które mogłyby przyspieszyć rozwój radiofonii cyfrowej w Polsce.
Jak wyjaśnia Klaudia Kieliszczyk, główna specjalistka w Biurze Komunikacji UKE, publikacja na blogu Urzędu nie była formalnymi konsultacjami prowadzonymi na podstawie przepisów Prawa komunikacji elektronicznej. „Jej celem było przede wszystkim zebranie opinii i stanowisk zainteresowanych podmiotów oraz potencjalnych słuchaczy. Z tego względu nie zakładano publikowania wszystkich nadesłanych wypowiedzi” – zaznacza przedstawicielka Urzędu.
Zainteresowanie tematem okazało się znaczące. Do UKE wpłynęły łącznie 23 stanowiska: 10 od osób fizycznych i 13 od podmiotów reprezentujących rynek oraz środowisko branżowe. Łącznie materiał przekazany Urzędowi obejmuje ponad 100 stron. Swoje opinie przedstawili m.in. nadawcy: DEWURADIO, Radio Wielkopolska, Loctra (KONIN FM), Rozgłośnia Regionalna Polskiego Radia we Wrocławiu, Grupa Eurozet, Polskie Radio, Grupa RMF, Radio Express i Grupa TIME. Wśród uczestników znalazły się również firmy operatorskie Emitel i DABCOM oraz Zakład Elektroakustyki Profesjonalnej z Piaseczna.
„Zebrany materiał wymaga obecnie szczegółowej analizy i syntezy przedstawionych opinii oraz postulatów. Chcielibyśmy, aby jej rezultatem było możliwie rzetelne przedstawienie najważniejszych wniosków i tendencji, które ujawniły się w wypowiedziach uczestników” – wyjaśnia Klaudia Kieliszczyk. Na razie UKE nie wskazuje terminu publikacji podsumowania. Urząd podkreśla jednak, że dalsze działania nie są przesądzone, a ich zakres i kierunek będą zależały również od wniosków wynikających z zebranych opinii.
Zapytaliśmy uczestników o ich stanowiska i ocenę przyszłości DAB+ w Polsce. Ze względu na obszerność nadesłanych odpowiedzi zdecydowaliśmy się przedstawić je w kilku częściach. Zaczynamy od dwóch lokalnych nadawców, których spojrzenie na cyfryzację wyraźnie się różni. DEWURADIO nadaje w DAB+ i opowiada się za rozbudową sieci oraz szybkim udostępnianiem kolejnych częstotliwości. KONIN FM, którego nazwa nawiązuje do głównego kanału dystrybucji – analogowego UKF – ma za sobą doświadczenia z DAB+, ale ostatecznie zrezygnował z tej formy emisji ze względów ekonomicznych. Ich argumenty pokazują, jak różnie można oceniać szanse i zagrożenia związane z dalszym rozwojem radiofonii cyfrowej.
DAB+ w Polsce: między ostrożnością a cyfrowym otwarciem rynku. Dwa różne spojrzenia nadawców
KONIN FM, reprezentowany przez spółkę Loctra, ma doświadczenie z emisją cyfrową, ale ostatecznie z niej zrezygnował. Po uzyskaniu możliwości nadawania w DAB+ stacja przeanalizowała warunki współpracy z operatorem i koszty usługi a następnie wystąpiła o usunięcie cyfrowej emisji z koncesji. Jak wyjaśnia nadawca, finansowanie DAB+ wymagałoby ograniczenia środków przeznaczonych na produkcję programu.
Z kolei WB Media, nadawca DEWURADIO, postrzega cyfrową radiofonię jako szansę na otwarcie rynku dla nowych inicjatyw. Opowiada się za szybkim uruchamianiem kolejnych multipleksów, przede wszystkim lokalnych i regionalnych, ale również ogólnopolskich. Oba podmioty odwołują się do potrzeby większego pluralizmu i lepszych warunków dla niezależnych nadawców. Różnią się jednak zasadniczo w ocenie tego, czy rozbudowa infrastruktury DAB+ rzeczywiście przyniesie oczekiwane korzyści.
Kolejne multipleksy radiofonii cyfrowej DAB+
1. Czy zdaniem uczestników rynku występuje zapotrzebowanie na kolejne multipleksy radiofonii cyfrowej DAB+? Jeśli tak, to czy jest to głównie zapotrzebowanie na multipleksy lokalne, czy ogólnopolskie?
Dla DEWURADIO odpowiedź jest jednoznaczna: Polska potrzebuje kolejnych multipleksów, zarówno lokalnych, jak i ogólnopolskich. Szczególne znaczenie WB Media przypisuje sieciom lokalnym i regionalnym. Zdaniem spółki DAB+ może otworzyć rynek dla nowych nadawców, którzy w warunkach ograniczonej dostępności częstotliwości FM mają niewielkie szanse na rozpoczęcie działalności. Obecny rynek jest bowiem zdominowany przez duże grupy komercyjne i nadawcę publicznego.
DEWURADIO wskazuje przy tym na własne doświadczenia. Stacja rozpoczęła nadawanie we Wrocławiu 21 maja 2026 roku, rozwijając równolegle obecność w DAB+, internecie, podcastach, wideo i mediach społecznościowych. Według WB Media zainteresowanie publikowanymi materiałami, które – jak deklaruje spółka – osiągają milionowe zasięgi, potwierdza istnienie odbiorców poszukujących nowych lokalnych informacji, wywiadów i komentarzy. DAB+ ma być jednym z elementów platformy umożliwiającej dotarcie do tej publiczności.
Inaczej na problem patrzy KONIN FM. W ocenie spółki Loctra nie ma obecnie wystarczających podstaw, by mówić o szerokim i trwałym zapotrzebowaniu rynku na kolejne multipleksy – zarówno ogólnopolskie, jak i lokalne. Sam fakt, że w planie częstotliwości pozostają zasoby umożliwiające uruchomienie MUXR1, MUXR2 czy sieci lokalnych, nie jest dowodem na istnienie popytu. Możliwość technicznego umieszczenia kolejnych programów w eterze nie odpowiada bowiem na pytanie, ilu nadawców będzie w stanie finansować ich emisję przez wiele lat i ilu słuchaczy rzeczywiście będzie chciało z nich korzystać.
KONIN FM kwestionuje również założenie, że większa liczba dostępnych programów musi prowadzić do większego audytorium. Czas przeznaczany przez odbiorców na słuchanie radia jest ograniczony. Jeżeli na danym rynku zamiast kilku stacji pojawi się kilkadziesiąt, nie oznacza to automatycznie proporcjonalnego wzrostu całkowitego czasu słuchania. Bardziej prawdopodobne może być rozdzielenie dotychczasowego audytorium pomiędzy większą liczbę ofert.
Ma to szczególne znaczenie dla nadawców komercyjnych, których przychody zależą między innymi od udziału w czasie słuchania. Wskazywany przez KONIN FM wskaźnik jest istotny nie tylko dla branżowych rankingów, ale również dla planowania kampanii reklamowych i oceny atrakcyjności stacji przez reklamodawców. Łączny udział wszystkich programów w czasie słuchania nadal wynosi 100 proc., niezależnie od tego, czy na rynku działa pięć, piętnaście czy czterdzieści rozgłośni.
Podobne ograniczenia dotyczą rynku reklamy. Większa liczba stacji nie oznacza, że w danym mieście lub regionie pojawi się odpowiednio więcej firm gotowych kupować reklamy. Lokalny budżet reklamowy może pozostać zbliżony, podczas gdy liczba podmiotów konkurujących o jego część wzrośnie. W ocenie KONIN FM może to oznaczać jednoczesny spadek udziałów słuchalności i większą presję na przychody reklamowe, przy rosnących kosztach dystrybucji.
Z perspektywy dużej grupy medialnej takie warunki mogą być łatwiejsze do zaakceptowania. Może ona korzystać ze wspólnego zaplecza technicznego, systemu emisyjnego i działu sprzedaży, a także oferować reklamodawcom pakiety obejmujące kilka własnych programów. Niezależna lokalna stacja ma znacznie mniejsze możliwości rozłożenia kosztów i ryzyka.
KONIN FM zwraca też uwagę na różnicę między liczbą programów a rzeczywistym pluralizmem. Kilka nowych kanałów muzycznych należących do jednej grupy medialnej nie oznacza powstania kilku niezależnych redakcji. W opinii nadawcy rozwój DAB+ może sprzyjać tworzeniu kanałów tematycznych niewymagających rozbudowanego zaplecza dziennikarskiego. Na liście odbiornika pojawi się więcej nazw, ale liczba niezależnych właścicieli, zespołów redakcyjnych i źródeł informacji nie musi wzrosnąć.
To zasadnicza różnica między argumentacją obu nadawców. DEWURADIO widzi w większej pojemności multipleksów możliwość wejścia na rynek nowych rozgłośni i poszerzenia oferty. KONIN FM ostrzega, że bez ekonomicznej trwałości niezależnych redakcji większa liczba programów może okazać się jedynie pozornym pluralizmem.
Istotnym argumentem KONIN FM są również koszty emisji. Spółka podkreśla, że jej stanowisko nie wynika z braku doświadczenia z DAB+. Przeciwnie, nadawca uzyskał możliwość regularnej emisji, przeanalizował warunki operatora, ale uznał, że koszt usługi byłby zbyt dużym obciążeniem dla lokalnej rozgłośni.
KONIN FM wskazuje także na doświadczenia Norwegii. Wyłączenie ogólnokrajowych sieci FM największych nadawców w 2017 r. nie oznaczało likwidacji analogowego radia lokalnego. Lokalne rozgłośnie nadal korzystają z UKF, a norweski regulator Medietilsynet zwraca uwagę na ich problemy ekonomiczne i koszty cyfryzacji. W ocenie KONIN FM jest to argument za ostrożnością, a nie za automatycznym przenoszeniem zagranicznych rozwiązań na polski rynek.
DEWURADIO przywołuje natomiast przykłady Norwegii, Szwajcarii i niemieckiego kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn jako dowód, że DAB+ może stać się podstawą długofalowej transformacji radiofonii. WB Media podkreśla, że doświadczenia europejskie pokazują różne drogi przechodzenia na cyfrową dystrybucję, a rozwój nowych sieci może stworzyć warunki dla bardziej otwartego rynku.
Warto jednak uzupełnić ten obraz o wcześniejsze uwarunkowania ekonomiczne norweskiego rynku. Problemy finansowe lokalnych rozgłośni istniały bowiem już przed wyłączeniem ogólnokrajowych sieci FM: według Norsk Lokalradioforbund w latach 2011–2016 liczba etatów w lokalnych stacjach spadła o 60 proc., a sytuacja finansowa wielu nadawców była bardzo trudna. Co istotne, norweskie państwo wspierało lokalnych nadawców publicznymi dotacjami jeszcze przed rozpoczęciem finansowania cyfryzacji – w 2014 r. przeznaczono na ten cel łącznie 13,5 mln NOK. Środki trafiały m.in. na produkcję programów (1,8 mln NOK), szkolenia (1,3 mln NOK), dotacje na koszty działalności organizacji branżowych (2,2 mln NOK) oraz radiofonie mniejszościowe (0,6 mln NOK). Norweski przykład pokazuje zatem, że lokalne stacje wymagał publicznego wsparcia już przed cyfryzacją stacji lokalnych.
Kolejności rozdysponowania częstotliwości
2. W jakiej kolejności i w jakich ramach czasowych powinny zostać rozdysponowane częstotliwości dla multipleksów MUXR1, MUXR2 i MUXRL?
WB Media postuluje rozpoczęcie procedur możliwie szybko. Priorytetem powinien być lokalny multipleks MUXRL, uruchamiany w pierwszej kolejności tam, gdzie istnieją zainteresowani nadawcy i warunki techniczne. Równolegle powinny rozpocząć się przygotowania do rozdysponowania częstotliwości dla ogólnopolskich MUXR1 i MUXR2.
DEWURADIO proponuje również konkretny harmonogram. Do końca 2026 roku UKE miałby przedstawić publiczny plan przydziału zasobów. W pierwszym kwartale 2027 roku powinny rozpocząć się procedury dotyczące multipleksów lokalnych, a w pierwszej połowie roku – postępowania dla MUXR1 i MUXR2. Główny etap rozdysponowania częstotliwości miałby zakończyć się do końca 2027 roku.
Zdaniem WB Media zwlekanie z tymi decyzjami utrudnia rozwój nowych projektów radiowych. Niezależni nadawcy pozostają w oczekiwaniu na dostęp do zasobów, podczas gdy duże grupy medialne i nadawca publiczny mają już ugruntowaną pozycję na rynku naziemnym. Szybkie uruchomienie procedur miałoby więc służyć wyrównaniu warunków konkurencji.
KONIN FM zdecydowanie sprzeciwia się natomiast przyjmowaniu administracyjnego harmonogramu, który zakładałby konieczność rozdysponowania wszystkich dostępnych częstotliwości. Według spółki niewykorzystany zasób nie musi oznaczać problemu wymagającego rozwiązania. Może być po prostu informacją, że rynek nie zgłasza wystarczającego zapotrzebowania.
Loctra proponuje, aby przed uruchamianiem kolejnych sieci ustalić, ilu nadawców jest rzeczywiście gotowych zawrzeć wieloletnie umowy i ponosić pełne koszty regularnej emisji. Szczególnie ważne jest przy tym rozróżnienie między udziałem w eksperymentalnych emisjach DAB+ a gotowością do prowadzenia działalności koncesjonowanej na normalnych warunkach handlowych. Promocyjna lub testowa obecność w multipleksie nie musi oznaczać, że nadawca zdecyduje się na wieloletnie zobowiązanie finansowe.
Marcin Bralewski, Dyrektor Radia Konin FM, postuluje również ocenę skutków uruchomienia pierwszych sieci przed podejmowaniem decyzji o kolejnych. Jeżeli jeden z multipleksów nie osiągnie trwałych podstaw ekonomicznych, uruchamianie następnego tylko dlatego, że istnieje taka możliwość techniczna, nie będzie – zdaniem spółki – racjonalne. W szczególności MUXR2 powinien być rozważany po wykazaniu konkretnego popytu i ocenie doświadczeń z wcześniejszymi multipleksami.
Spór dotyczy także samej roli FM. DEWURADIO traktuje ograniczoną dostępność częstotliwości analogowych jako jedną z głównych barier wejścia na rynek i argument za rozwojem DAB+. KONIN FM nie kwestionuje, że pasmo 87,5–108 MHz jest mocno wykorzystane, ale uważa, że nie można mówić o całkowitym zamknięciu możliwości dalszego rozwoju analogowej radiofonii.
Spółka wskazuje przykłady nowych lub ponownie koordynowanych częstotliwości, między innymi w Pile, Kaliszu i Gnieźnie. Nie oznacza to, że w każdej lokalizacji możliwe będzie znalezienie nowego kanału o dużej mocy. Zdaniem KONIN FM bardziej precyzyjne jest jednak stwierdzenie, że dalszy dobór częstotliwości FM staje się coraz trudniejszy, a nie że został praktycznie zakończony.
Kolejnym problemem, na który zwraca uwagę nadawca z Konina, jest geografia lokalnych multipleksów. Obszar emisji FM jest związany z konkretną lokalizacją nadajnika, mocą, charakterystyką anten i ukształtowaniem terenu. Z czasem staje się również rzeczywistym obszarem działalności gospodarczej stacji – miejscem, w którym znajdują się jej słuchacze, reklamodawcy i partnerzy.
Granice multipleksu DAB+ nie muszą odpowiadać temu rynkowi. Sieć może obejmować tylko część dotychczasowego zasięgu lokalnej stacji albo przeciwnie – znacznie większy obszar, za którego pokrycie nadawca będzie musiał zapłacić, choć nie przyniesie mu to dodatkowych korzyści gospodarczych. Większy zasięg techniczny nie zawsze oznacza więc większą wartość dla lokalnego radia.
Bralewski zwraca też uwagę na praktyczną realizację systemów antenowych. Teoretyczna mapa pokrycia nie musi odzwierciedlać rzeczywistego odbioru, a osiągnięcie odpowiedniej charakterystyki może wymagać dodatkowych anten, sektorów, feederów lub przebudowy obiektu. Podobna nominalna moc nadajnika FM i DAB+ nie gwarantuje identycznego zasięgu użytkowego. Dla lokalnego nadawcy istotne jest przede wszystkim to, czy słuchacz może stabilnie odbierać program w samochodzie, domu i miejscu pracy.
W tym punkcie stanowisko KONIN FM jest szczególnie praktyczne: przed podejmowaniem decyzji o kolejnych multipleksach potrzebna jest analiza nie tylko teoretycznych konturów zasięgu, ale również rzeczywistej realizacji sieci i pomiarów odbioru. DEWURADIO koncentruje się natomiast na szybkim udostępnieniu częstotliwości i stworzeniu możliwości wejścia na rynek nowym podmiotom.
Pomoc organów administracji
3. Jakie działania Prezesa UKE lub innych organów administracji publicznej mogłyby w największym stopniu przyczynić się do przyspieszenia rozwoju radiofonii cyfrowej DAB+ w Polsce?
Dla DEWURADIO najważniejszym działaniem byłoby szybkie i przejrzyste uruchomienie procedur przydziału częstotliwości. WB Media postuluje uproszczenie postępowań, sprawne rezerwowanie zasobów tam, gdzie nie jest konieczny konkurs, oraz zapewnienie równych i niedyskryminacyjnych warunków dostępu do infrastruktury multipleksowej.
Spółka chce również skoordynowanej polityki UKE, KRRiT i Ministerstwa Cyfryzacji, która pozwoliłaby stworzyć długofalową strategię rozwoju DAB+. Ważne miejsce zajmuje w niej dostępność usług operatorów na warunkach możliwych do zaakceptowania przez mniejszych nadawców. WB Media postuluje ponadto publiczną kampanię informacyjną, która zwiększyłaby wiedzę słuchaczy o DAB+ i zachęcała do korzystania z odbiorników cyfrowych.
W ocenie DEWURADIO nie chodzi o przywileje dla nowych nadawców, lecz o zapewnienie im realnej możliwości konkurowania z podmiotami, które już dysponują silną pozycją na rynku. Cyfryzacja ma być narzędziem zwiększania różnorodności, a nie wyłącznie sposobem przeniesienia istniejących programów FM do nowego standardu.
KONIN FM podchodzi do samego założenia przyspieszenia rozwoju DAB+ z większą rezerwą. Zdaniem spółki przed podejmowaniem działań mających przyspieszyć proces należy najpierw ustalić, czy rynek rzeczywiście tego potrzebuje i czy korzyści nie będą mniejsze od kosztów. Brak wystarczającego popytu również jest informacją rynkową, której administracja nie powinna automatycznie próbować zmieniać.
Loctra postuluje przede wszystkim przygotowanie kompleksowego raportu dotyczącego dotychczasowego rozwoju DAB+ w Polsce. Powinien on obejmować liczbę przyznanych koncesji, programy faktycznie uruchomione i wycofane z emisji, wykorzystanie pojemności multipleksów, rzeczywiste pokrycie sygnałem oraz koszty infrastruktury i dystrybucji. Ważnym elementem powinny być pomiary terenowe, które pozwolą zweryfikować deklarowane parametry odbioru, a także analiza zainteresowania słuchaczy i reklamodawców.
Oba stanowiska spotykają się natomiast w kwestii warunków ekonomicznych dostępu do infrastruktury. DEWURADIO chce, aby ceny usług operatorów nie stanowiły bariery dla nowych nadawców. KONIN FM rozwija ten postulat znacznie dalej, wskazując na konieczność długoterminowej przewidywalności kosztów. Według Loctry cena ustalona przy zawieraniu umowy powinna obowiązywać przez okres koncesji, z możliwością symetrycznej waloryzacji opartej na obiektywnym i publicznie weryfikowalnym wskaźniku inflacji lub deflacji.
KONIN FM ostrzega przed sytuacją, w której nadawca zobowiązany do wieloletniej emisji programu pozostawałby jednocześnie narażony na jednostronne zmiany cen przez operatora multipleksu. Szczególnie istotne staje się to w przypadku braku konkurencyjnej infrastruktury na danym obszarze. W takich warunkach formalna swoboda zawierania umów nie musi oznaczać rzeczywistej równowagi między nadawcą a dostawcą usługi.
Zdaniem Loctry cena powinna obejmować wszystkie zwykłe i przewidywalne koszty świadczenia usługi, w tym eksploatację, serwis, typową modernizację urządzeń i obsługę techniczną. Dodatkowe opłaty za standardowe działania związane z utrzymaniem i rozwojem sieci nie powinny pojawiać się dopiero w trakcie obowiązywania wieloletniej umowy. Ewentualne zmiany cen wynikające z nadzwyczajnych okoliczności powinny być określone z góry, przejrzyste i podlegać kontroli.
KONIN FM postuluje również kontynuowanie poszukiwania częstotliwości FM wszędzie tam, gdzie jest to technicznie możliwe i istnieje rzeczywiste zainteresowanie rynku. Nie należy z góry rezygnować z analogowej emisji tylko dlatego, że DAB+ oferuje większą pojemność. Spółka sprzeciwia się także ustanawianiu administracyjnego terminu wyłączenia FM, który mógłby pozbawić nadawców i słuchaczy dotychczasowej alternatywy, zanim cyfrowa dystrybucja stanie się dla nich rzeczywiście korzystna.
W tym właśnie miejscu różnica między oboma nadawcami staje się najbardziej widoczna. DEWURADIO chce, aby administracja aktywnie przyspieszyła rozwój cyfrowej radiofonii i stworzyła warunki do wejścia na rynek nowych stacji. KONIN FM oczekuje przede wszystkim udokumentowania popytu, przejrzystych zasad ekonomicznych i ochrony możliwości dalszego nadawania na FM.
Dwie wizje rozwoju polskiego radia
Stanowiska KONIN FM i DEWURADIO pokazują, że dyskusja o DAB+ nie sprowadza się do technicznej możliwości uruchomienia kolejnych multipleksów. Jest to również spór o model rynku radiowego, sposób finansowania lokalnych mediów i rozumienie pluralizmu.
Dla DEWURADIO cyfryzacja jest szansą na przełamanie barier, które utrudniają powstawanie nowych rozgłośni. Bez dodatkowych częstotliwości niezależne projekty będą miały ograniczone możliwości rozwoju, a rynek pozostanie w rękach podmiotów dysponujących już atrakcyjnymi zasobami. WB Media chce zatem szybkich decyzji regulatora, zwłaszcza w sprawie multipleksów lokalnych i regionalnych.
KONIN FM przypomina natomiast, że sama liczba dostępnych programów nie przesądza o liczbie niezależnych mediów. Jeżeli wzrostowi oferty będzie towarzyszyć rozdrobnienie audytorium i rynku reklamowego, a jednocześnie wzrosną stałe koszty dystrybucji, mniejsze stacje mogą mieć coraz większe trudności z finansowaniem własnych redakcji. W takiej sytuacji rozwój technologiczny nie musi oznaczać wzmocnienia pluralizmu.
