Po ponad 25 latach od przyjęcia pierwszego planu technicznego naziemnej radiofonii cyfrowej Hiszpania przygotowuje gruntowną reformę rynku DAB. Nowy dekret królewski zastąpi regulacje z 23 lipca 1999 roku i rozpocznie długo odkładaną transformację ze standardu DAB na DAB+. Plan obejmuje rozwój ogólnokrajowych sieci, nowe zasady dla nadawców i operatorów oraz wdrożenie systemu automatycznych ostrzeżeń ASA.
Koniec epoki DAB bez plusa
Hiszpania należy do państw europejskich, w których naziemna radiofonia cyfrowa rozwijała się wyjątkowo powoli. Mimo pierwszych regulacji z 1999 roku DAB nie zdobył znaczącej pozycji na rynku. Podczas gdy Wielka Brytania, Niemcy i kraje skandynawskie rozwijały cyfrowe radio, Hiszpania pozostawała na uboczu tej transformacji.
Sytuację ma zmienić dekret królewski, który wejdzie w życie 6 lutego 2027 roku, trzy miesiące po publikacji w dzienniku urzędowym. Najważniejszą zmianą będzie obowiązkowe przejście ogólnokrajowych emisji na DAB+.
Dotychczasowy standard DAB wykorzystuje kodek MPEG Layer II, natomiast DAB+ opiera się na wydajniejszym MPEG HE-AACv2. Pozwala to efektywniej wykorzystywać dostępne pasmo, optymalizować kodowanie dźwięku i zwiększać odporność transmisji na zakłócenia.
Nowe przepisy dotyczą przede wszystkim nadawców publicznych i ogólnokrajowych. W przypadku rozgłośni regionalnych i lokalnych terminy przejścia na DAB+ będą ustalać wspólnoty autonomiczne oraz miasta autonomiczne, które zarządzają swoimi rynkami radiowymi.
Dekret nie zmienia dotychczasowego podziału częstotliwości ani obszarów geograficznych określonych w planie technicznym. Jego celem jest reaktywacja naziemnej radiofonii cyfrowej i dostosowanie krajowych regulacji do europejskich standardów. Projekt wcześniej poddano konsultacjom społecznym i wysłuchaniu zainteresowanych podmiotów.
Do 12 programów w jednym multipleksie
Nowe przepisy zwiększają dopuszczalną liczbę programów w jednym multipleksie z sześciu do dwunastu. Nadawcy będą mogli wykorzystywać część pojemności multipleksu na usługi dodatkowe, np. prezentowanie okładek odtwarzanych utworów i inne elementy multimedialne. Ich udział nie może przekroczyć 20 proc. całkowitej przepływności przyznanej danemu podmiotowi. Dekret jednoznacznie określa, że ogólnokrajowe emisje cyfrowe będą realizowane wyłącznie w standardzie DAB+.
RTVE otrzymuje pierwszy multipleks, komercyjni – drugi
Plan przewiduje dwa multipleksy ogólnokrajowe. Pierwszy, MF-I, zostanie w całości przydzielony publicznemu nadawcy Corporación de Radio y Televisión Española (RTVE).
RTVE będzie musiało osiągnąć zasięg obejmujący 50 proc. ludności Hiszpanii w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie dekretu oraz 70 proc. po 18 miesiącach. Sygnał ma docierać również do co najmniej 50 proc. mieszkańców każdej stolicy prowincji.
Drugi multipleks, MF-II, przeznaczono dla nadawców komercyjnych. Jak informuje hiszpański dziennikarz branżowy Gorka Zumeta, koncesje przyznano już w 2025 roku. Ich podział wygląda następująco:
- Ábside Media – trzy koncesje;
- PRISA Media – dwie;
- Atresmedia (Onda Cero) – dwie;
- KISS Media – jedna;
- El Mundo – jedna;
- Radio Marca – jedna;
- Intereconomía – jedna;
- Radio María – jedna.
Koncesje umożliwiają również emisję programów regionalnych. Multipleks nie musi więc rozpowszechniać identycznej oferty w całym kraju. W przeciwieństwie do RTVE nadawcy komercyjni nie otrzymali jednak równie precyzyjnych terminów osiągnięcia określonego pokrycia ludności. Tempo rozbudowy infrastruktury będzie zależało przede wszystkim od ich strategii inwestycyjnych.
Regiony zdecydują o lokalnym DAB+
Dwa pozostałe multipleksy zostaną rozdysponowane przez wspólnoty autonomiczne. To one będą decydować o wykorzystaniu częstotliwości, koncesjach i terminach przejścia lokalnych rozgłośni na DAB+.
Nowe przepisy nakładają jednak obowiązek informowania o tych decyzjach Krajowej Komisji ds. Rynków i Konkurencji (CNMC), która będzie prowadzić rejestr parametrów technicznych naziemnej radiofonii cyfrowej. Wspólnoty autonomiczne mają przekazywać jej informacje o decyzjach dotyczących sieci i przyznanych koncesji.
ASA: radio jako element systemu bezpieczeństwa
Istotną częścią dekretu są wymagania dotyczące systemu automatycznych ostrzeżeń o zagrożeniach Automatic Safety Alert (ASA).
Operatorzy sieci DAB+, szczególnie ogólnokrajowych i regionalnych, będą zobowiązani do zapewnienia możliwości obsługi i emisji komunikatów alarmowych. ASA umożliwia automatyczne uruchomienie kompatybilnego odbiornika i przełączenie go na program nadający ostrzeżenie, nawet gdy urządzenie znajduje się w trybie czuwania.
Rozwiązanie ma znaczenie podczas powodzi, pożarów, awarii infrastruktury i innych sytuacji wymagających szybkiego przekazania informacji mieszkańcom. Jeżeli zagrożenie obejmuje obszar obsługiwany przez kilka multipleksów, operatorzy będą musieli przekazywać sobie informacje o emitowanych ostrzeżeniach.
Obowiązki obejmą również producentów i importerów odbiorników. Urządzenia wprowadzane na hiszpański rynek będą musiały zawierać jasne informacje o funkcjach DAB i DAB+, ze szczególnym uwzględnieniem obsługi systemu ASA.
Blok 11B pozostaje w rezerwie
Interesującym elementem planu jest decyzja dotycząca ogólnokrajowej sieci jednoczęstotliwościowej FU-E, wykorzystującej blok 11B. Na razie nie zostanie ona przeznaczona do regularnej emisji programów.
Hiszpania zamierza rozwijać sieci ogólnokrajowe przede wszystkim na bazie zasobów regionalnych. Blok 11B będzie mógł tymczasem służyć do testów technicznych i emisji eksperymentalnych, pod warunkiem uzyskania odpowiedniego zezwolenia.
Baleary wyprzedzają resztę kraju
Jak zauważa Gorka Zumeta, Hiszpania rozpoczyna właściwą transformację cyfrową z dużym opóźnieniem w porównaniu z wieloma państwami europejskimi. Są jednak regiony, które mogą stać się przykładem dla pozostałej części kraju.
Szczególną rolę odgrywają Baleary. Publiczny nadawca IB3 oraz część sektora komercyjnego już wykorzystują tam DAB+ do regularnego rozpowszechniania programów.
Zumeta zwraca jednak uwagę na poważny problem hiszpańskiego rynku: nielegalne emisje DAB+. Cytuje w tym kontekście szefa telewizji publicznej Javiera Sáncheza:
„Głównym problemem w Hiszpanii jest to, że system DAB+ jest opanowany przez piratów”.
Brak uporządkowanych zasad funkcjonowania rynku i niewystarczająca kontrola emisji mogą stworzyć przestrzeń dla nadawców działających poza systemem koncesyjnym.
Lekcja dla Polski
W Polsce trwa dyskusja o przyszłym podziale częstotliwości DAB+. Postulowane ograniczanie dostępności pasma nie musi prowadzić do ograniczenia konkurencji. Może natomiast stworzyć przestrzeń dla nieuregulowanych emisji, które już stanowią problem w Hiszpanii.
