Prywatne radio w Europie stoi w obliczu kryzysu – stowarzyszenia wzywają do natychmiastowych działań politycznych. Wspólnie ostrzegają przed gwałtownym spadkiem różnorodności medialnej na rynku radiowym, spowodowanym odpływem przychodów reklamowych do globalnych platform online. Według przedstawicieli branży, zagrożona jest w ten sposób nie tylko ekonomiczna podstawa prywatnego radia, ale także kluczowy element infrastruktury demokratycznej.
W Deklaracji Linzkiej (Linzer Erklärung) stowarzyszenia prywatnych nadawców przedstawiają pięć priorytetowych postulatów, które – ich zdaniem – powinny być niezwłocznie wdrożone przez polityków i regulatorów:
- Większa swoboda dla prywatnego radia: Ułatwienie współpracy w zakresie programów, technologii i organizacji, by zapewnić ekonomiczne bezpieczeństwo różnorodności oferty.
- Odciążenie biurokratyczne i nowoczesne regulacje: Zastąpienie przestarzałych przepisów regulacjami dostosowanymi do dzisiejszych realiów rynkowych.
- Sprawiedliwe finansowanie zadań publicznych: Publicznie wartościowe usługi powinny być wspierane odpowiednio finansowanymi instrumentami dla licencjonowanych i regulowanych nadawców prywatnych.
- Regulacja platform Big Tech i uczciwa konkurencja: Oferty radiowe muszą być dostępne bez dyskryminacji na urządzeniach cyfrowych, asystentach głosowych i w samochodach. Konieczne jest także większe wyrównanie podatkowe względem globalnych platform internetowych.
- Rola publicznych nadawców jako wsparcia rynku: Nadawcy publiczni powinni mieć jasno określone obowiązki współpracy z prywatnymi stacjami, przy jednoczesnym zachowaniu wyraźnych granic konkurencyjnych, aby uniknąć zakłóceń rynku i wzmocnić różnorodność mediów.
Przedstawiciele prywatnych nadawców podkreślają, że bez szybkiego działania konsekwencje dla różnorodności mediów i publicznej debaty demokratycznej mogą być nieodwracalne. Wzywają polityków i regulatorów do natychmiastowej reakcji, ostrzegając:
„To, co dziś zanika, jutro będzie stracone dla demokracji.”
Eksperci rynku medialnego wskazują, że problem nie dotyczy wyłącznie Europy Środkowej. Globalne platformy cyfrowe coraz skuteczniej wypierają lokalne media z rynku reklamowego, co zmusza nadawców do cięć programowych i ograniczeń w inwestycjach w nowe treści. Według stowarzyszeń, skoordynowane działania polityczne i regulacyjne są jedynym sposobem na zachowanie pluralizmu mediów radiowych.
Słowo wstępne
W obliczu krytycznych przemian na rynkach medialnych, a w szczególności w sektorze prywatnej radiofonii, oraz związanych z nimi zagrożeń dla stabilności demokratycznej i opartego na faktach kształtowania opinii publicznej, przedstawicielki i przedstawiciele prywatnych stowarzyszeń nadawców z Austrii, Niemiec i Szwajcarii spotkali się na początku roku w Linzu, aby przeanalizować sytuację i przedyskutować niezbędne działania zaradcze.
Panuje jednomyślność co do tego, że trwający kryzys finansowy w branży medialnej, w szczególności wynikający z rosnącej dominacji globalnych platform Big Tech na rynkach reklamowych, stanowi zagrożenie dla istnienia niezależnych mediów i prywatnych stacji radiowych.
W konsekwencji coraz silniejszej presji poddawana jest jedna z kluczowych podstaw regionalnej różnorodności opinii oraz demokratycznej sfery publicznej.
Ponadto gospodarka ulega osłabieniu, ponieważ prywatne rozgłośnie radiowe pełnią rolę istotnych partnerów sektora małych i średnich przedsiębiorstw, zapewniając regionalną wartość dodaną oraz miejsca pracy w lokalnych społecznościach.
Nadchodzące lata będą miały kluczowe znaczenie. Bez szybkich i zdecydowanych działań istnieje ryzyko nieodwracalnych szkód dla prywatnego krajobrazu medialnego w obszarze niemieckojęzycznym. W tym kontekście podpisujące się organizacje przyjmują niniejszą deklarację.
Deklaracja Linzka (Linzer Erklärung)
w sprawie przyszłości radia prywatnego w Austrii, Niemczech i Szwajcarii
1. Prywatna radiofonia jako infrastruktura demokratyczna
Prywatna radiofonia pełni niezastąpioną funkcję publiczną. Jest gwarantem wysokiej jakości dziennikarskiej, silnego zakorzenienia regionalnego, odpowiedzialności społecznej oraz rzetelnej informacji. W coraz bardziej zglobalizowanym świecie mediów, zdominowanym przez platformy internetowe, stanowi istotny filar pluralizmu opinii, zaufania do mediów oraz demokratycznego dyskursu.
Sygnatariusze niniejszego dokumentu jednoznacznie potwierdzają swoje zobowiązanie do ponoszenia tej odpowiedzialności oraz do zapewniania wysokiej jakości ofert lokalnych, regionalnych i krajowych.
2. Większa swoboda dla radia prywatnego: wspieranie współpracy i zabezpieczenie różnorodności oferty
Kwestie ekonomiczne sprawiają, że współpraca w sektorze prywatnej radiofonii jest niezbędna. Celem powinno być zabezpieczenie różnorodności oferty, a nie utrwalanie formalnej różnorodności nadawców za wszelką cenę.
W tym kontekście konieczne są:
- większa swoboda regulacyjna dla współpracy w zakresie organizacji, technologii, administracji oraz dostarczania programów, a także w obszarze finansowania poprzez reklamę;
- nowoczesna interpretacja przepisów licencyjnych i nadzorczych, oparta na rzeczywistych warunkach rynkowych;
- praktyczne i przejrzyste procedury nadzorcze.
Należy przy tym zachować wysoką jakość redakcyjną i dziennikarską oraz różnorodność marek. Współpraca powinna służyć utrzymaniu treści regionalnych, a nie ich ograniczaniu.
3. Redukcja biurokracji i nowoczesne regulacje
Wiele obowiązujących przepisów wywodzi się z czasów analogowego niedoboru częstotliwości oraz ograniczonej dostępności informacji i nie odpowiada współczesnym warunkom rynkowym. Konieczne jest nie wprowadzanie nowych nadmiernych regulacji, lecz systematyczne ograniczanie biurokracji. Sygnatariusze postulują:
- ograniczenie nieproporcjonalnych obciążeń administracyjnych,
- przegląd i liberalizację utrwalonych wymogów licencyjnych, które w porównaniu z minimalnymi wymogami stawianymi globalnym platformom internetowym są nieadekwatne i dysfunkcjonalne,
dalszy rozwój istniejących ram regulacyjnych w duchu elastyczności i praktycznego zastosowania. Regulacje powinny sprzyjać różnorodności i nie mogą utrudniać niezbędnych dostosowań ekonomicznych.
4. Sprawiedliwe finansowanie zadania publicznego
Prywatna radiofonia świadczy usługi o znaczeniu publicznym. Mogą one być trwale realizowane w warunkach radykalnie zmieniających się rynków reklamowych wyłącznie wtedy, gdy zostaną zapewnione odpowiednie ramy finansowe.
Niezbędne są:
- ukierunkowane i adekwatnie finansowane instrumenty wsparcia obejmujące działalność i dystrybucję programów, kształcenie i doskonalenie zawodowe oraz innowacje;
- podejścia do finansowania niezależne od technologii i kanału dystrybucji;
- koncentracja na licencjonowanych i regulowanych nadawcach.
Wszędzie tam, gdzie publiczne środki są przeznaczane na media, należy uwzględniać prywatnych nadawców, którzy przyczyniają się do zachowania pluralizmu medialnego.
5. Platformy, widoczność, dystrybucja i uczciwa konkurencja
Globalne platformy Big Tech oraz pośrednicy medialni coraz częściej decydują o zasięgu, przychodach i widoczności treści dziennikarskich, nie ponosząc przy tym porównywalnych obowiązków regulacyjnych ani nie przyczyniając się do tworzenia wartości w kraju.
Podpisujący apelują o:
- wprowadzenie wiążących zasad ułatwiających odnajdywanie ofert radiowych, w szczególności na cyfrowych odbiornikach, asystentach głosowych, agregatorach oraz w sieciowych systemach rozrywkowych w pojazdach, a także zapewnienie przejrzystości i niedyskryminacyjności algorytmów rekomendacji, wyszukiwania i selekcji,
- zapewnienie niedyskryminacyjnego dostępu do wszystkich dostępnych kanałów dystrybucji radia (UKF, DAB+, Internet i inne),
- sprawiedliwość podatkową oraz uczciwy udział globalnych platform internetowych w podatkach odprowadzanych przez krajowe media.
Radio należy uznać za infrastrukturę krytyczną, która musi być dostępna w sposób niezawodny, wszędzie i o każdej porze.
6. Stosunek do nadawców publicznych
Różnorodny rynek mediów wymaga wyważonego współdziałania między nadawcami publicznymi a prywatnymi. Środki publiczne nie mogą prowadzić do zakłóceń konkurencji. Sygnatariusze opowiadają się za:
- aktywnym wypełnianiem przez nadawców publicznych zadań współpracy wobec podmiotów prywatnych,
- wyraźnym rozgraniczeniem w sferze konkurencji,
wykorzystaniem zasobów publicznych również w celu zapewnienia pluralistycznej struktury całego rynku mediów.
Apel
Podpisane organizacje zwracają się z wspólnym apelem do polityków, ustawodawców oraz organów regulacyjnych na szczeblu krajowym i europejskim:
Zapewnienie stabilności prywatnych nadawców stanowi jedno z kluczowych zadań polityki medialnej. Wymaga ono odwagi, zdecydowanego działania, dalekowzroczności oraz realistycznego rozumienia warunków ekonomicznych branży medialnej. Brak pilnych działań grozi trwałym ograniczeniem różnorodności mediów na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym oraz osłabieniem funkcjonowania demokratycznej debaty publicznej.
Podpisane stowarzyszenia:
- Arbeitsgemeinschaft Privater Rundfunk (APR) – Związek Prywatnych Nadawców Radiowych
- Verband Österreichischer Privatsender (VÖP) – Związek Austriackich Nadawców Prywatnych
- Verband Schweizer Privatradios (VSP) – Związek Szwajcarskich Prywatnych Stacji Radiowych
- Verband Bayerischer Lokalrundfunk (VBL) – Związek Bawarskiego Radia Lokalnego
- Vereinigung Bayerischer Rundfunkanbieter (VBRA) – Stowarzyszenie Bawarskich Nadawców Radiowych
- Verband Privater Rundfunkanbieter Baden-Württemberg (VPRA) – Związek Prywatnych Nadawców Radiowych Badenii-Wirtembergii
- Verband Lokaler Rundfunk in Nordrhein-Westfalen (VLR) – Związek Lokalnego Radia w Nadrenii Północnej-Westfalii
- Verband der Betriebsgesellschaften in Nordrhein-Westfalen (BG NRW) – Związek Spółek Operacyjnych w Nadrenii Północnej-Westfalii
