Wyłączenie emisji UKF niekomercyjnych lokalnych rozgłośni radiowych w Hesji stało się faktem politycznym i regulacyjnym, który symbolicznie zamyka pewną epokę niemieckiego radia obywatelskiego. Decyzją Zgromadzenia Mediów Hesji (odpowiednika KRRiT), podczas 18. posiedzenia 15 grudnia 2025 roku, postanowiono wypowiedzieć umowę na eksploatację sieci nadajników UKF z dniem 30 czerwca 2026 roku. Oznacza to koniec równoległej dystrybucji sygnału w standardzie analogowym i cyfrowym oraz pełne przejście niekomercyjnych lokalnych radiostacji (NKL) na emisję cyfrową DAB+. U podstaw tej decyzji leży zarówno presja finansowa, jak i strategiczne pytania o efektywność kosztową simulcastu w realiach kurczących się budżetów regulacyjnych.
Z technicznego punktu widzenia zmiana ta wpisuje się w długofalowy proces cyfryzacji eteru w Hesji. Już od 2015 roku pierwsze NKL w południowej części landu otrzymywały dodatkowe pojemności DAB+, a od 2018 roku także rozgłośnie północnej Hesji. Początkowo emisja cyfrowa była dzielona czasowo, jednak od stycznia 2024 roku wszystkie siedem niekomercyjnych stacji nadaje swoje programy całodobowo w DAB+. W efekcie techniczny zasięg audytoryjny wzrósł wielokrotnie: lokalne radio w Kassel, docierające przez UKF do około 200 tys. potencjalnych słuchaczy, dzięki DAB+ teoretycznie dostępne jest dla ponad 2,7 mln odbiorców. Podobnie Radio X z Frankfurtu zwiększyło swój zasięg z niespełna miliona do ponad 7,5 mln osób.
Model finansowania niekomercyjnych lokalnych rozgłośni w Hesji od lat pozostaje specyficzny i ściśle regulowany. Stacje te prowadzone są przez stowarzyszenia non profit, a ich działalność opiera się na składkach członkowskich, darowiznach oraz dotacjach przyznawanych przez regionalnego regulatora rynku medialnego Medienanstalt Hessen. Prawo jednoznacznie zakazuje emisji reklam i sponsoringu, co ma chronić obywatelski, niekomercyjny charakter programów, ale jednocześnie znacząco ogranicza możliwości samodzielnego generowania przychodów.
Kluczowym elementem systemu finansowego jest instytucjonalne wsparcie ze środków publicznych. W 2023 roku całkowite wsparcie dla NKL wyniosło ponad 1,05 mln euro, z czego blisko połowę stanowiły bezpośrednie dotacje, a resztę koszty dystrybucji sygnału – zarówno w UKF, jak i DAB+. Same koszty emisji sięgnęły niemal 0,5 mln euro rocznie, przy czym wyłączenie UKF oznacza oszczędność około 165 tys. euro rocznie. To właśnie presja oszczędnościowa, spotęgowana decyzjami niezależnej komisji KEF o ograniczonej podwyżce abonamentu radiowo-telewizyjnego, była jednym z głównych argumentów za rezygnacją z analogowej emisji.
Cele niekomercyjnych lokalnych radiostacji wykraczają jednak daleko poza rachunek ekonomiczny. Stacje od początku swojego istnienia – od połowy lat 90., a ideowo nawet od ruchów obywatelskich lat 80. – pełnią rolę alternatywnego forum publicznego. Ich misją jest oddawanie głosu grupom społecznym, tematom i narracjom marginalizowanym w mediach komercyjnych i publicznych, wzmacniając pluralizm opinii na poziomie lokalnym i regionalnym.
Drugim filarem działalności tych stacji jest partycypacja obywatelska. Programy tworzone są w dużej mierze przez wolontariuszy: członków stowarzyszeń, niezależnych twórców i redakcje tematyczne. Model „radia robionego przez obywateli” sprzyja aktywizacji społecznej i budowaniu kompetencji medialnych, a sama rozgłośnia staje się miejscem spotkania różnych środowisk – od migrantów, przez inicjatywy kulturalne, po lokalnych aktywistów.
Trzecim, coraz bardziej podkreślanym celem jest edukacja medialna. Niekomercyjne radia lokalne w Hesji są integralną częścią sieci edukacji medialnej. W wielu z nich działają redakcje dziecięce, młodzieżowe i szkolne, realizowane są projekty warsztatowe oraz programy we współpracy z instytucjami edukacyjnymi. W tym sensie niekomercyjne stacje pełnią funkcję laboratoriów praktyki medialnej, ucząc krytycznego myślenia, odpowiedzialności za przekaz i świadomego korzystania z mediów – wartości, które w cyfrowej rzeczywistości zyskują na znaczeniu bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.
Czym jest KEF?
Kommission zur Ermittlung des Finanzbedarfs der Rundfunkanstalten, czyli komisja do ustalenia potrzeb finansowych publicznych stacji RTV (KEF) – niezależna komisja działająca na szczeblu federalnym w Niemczech. Jej zadaniem jest analizowanie i ocenianie zapotrzebowania finansowego publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych oraz formułowanie rekomendacji dotyczących wysokości abonamentu radiowo-telewizyjnego (Rundfunkbeitrag). Ustalenia KEF mają kluczowe znaczenie dla finansów całego systemu medialnego, ponieważ stanowią podstawę decyzji politycznych krajów związkowych. Aby chronić 14 regulatorów rynku medialnego przed wpływem politycznym, działalność regulatorów jest opłacana również z abonamentu RTV. Organy te otrzymują stały udział w wysokości 0,35 euro miesięcznej składki audiowizualnej (obecnie 18,36 euro), co stanowi udział wynoszący około 1,9% całkowitej opłaty. Przychody z składki audiowizualnej wyniosły około 8,74 mld euro w 2024 roku – co stanowi spadek o 3,14% w porównaniu z rokiem poprzednim (9,02 mld euro w 2023 roku). Łącznie 8,57 mld euro trafiło do ARD, ZDF i Deutschlandradio. Regulatorzy rynku medialnego otrzymali 164,6 mln euro.
