W Niemczech od lat trwa cicha transformacja technologiczna radia. Jednak dopiero najnowszy raport berlińskiego trybunału obrachunkowego wywołał prawdziwą debatę o przyszłości klasycznej radiofonii. Kontrolerzy finansów publicznych proponują rozwiązanie, które jeszcze kilka lat temu wydawało się politycznie niewyobrażalne: stopniowe wygaszanie emisji analogowego radia w paśmie UKF i pełne przejście na cyfrowy standard DAB+.
Rekomendacja dotyczy zarówno mediów publicznych, jak i prywatnych nadawców działających w Berlinie i Brandenburgii. Sęk w tym, że sygnał radiowy z Berlina, który jako enklawa otoczony jest Brandenburgią, istotny jest również dla sąsiednich powiatów nie nieleżących do stolicy Niemiec. Sygnał radiowy dociera do nich z najwyższego budynku w Niemczech, czyli z 368 metrowej wieży na Placu Aleksandra w Berlinie.
Podwójna emisja kosztuje miliony
Raport przygotowany przez berliński trybunał obrachunkowy (Rechnungshof von Berlin) koncentruje się przede wszystkim na kondycji finansowej regionalnego nadawcy publicznego Rundfunk Berlin‑Brandenburg (rbb). Instytucja ta od kilku lat zmaga się z poważnymi problemami budżetowymi i jest zmuszona do wdrażania programu oszczędnościowego.
Jednym z głównych źródeł kosztów jest jednoczesne nadawanie programów radiowych w dwóch systemach: analogowym UKF i cyfrowym DAB+. Taki model, znany jako simulcast, oznacza utrzymywanie dwóch równoległych sieci nadawczych.
Według raportu:
- w 2025 r. koszty transmisji radiowej rbb wyniosą ok. 4,3 mln euro,
- w latach 2025–2028 wydatki na dystrybucję programów sięgną ok. 68 mln euro,
- około 21 proc. tych kosztów przypada na FM, a 13 proc. na DAB+.
W skali całych Niemiec problem jest jeszcze większy. Publiczni nadawcy zrzeszeni w ARD oraz Deutschlandradio wydają na emisję UKF 55 mln euro rocznie. Kontrolerzy podkreślają, że utrzymywanie dwóch systemów nadawania przez dłuższy czas jest ekonomicznie nieuzasadnione.
Cyfrowe radio tańsze i bardziej efektywne
Autorzy raportu argumentują, że technologia DAB+ jest nie tylko nowocześniejsza, ale także znacznie bardziej efektywna pod względem wykorzystania częstotliwości i energii.
W przeciwieństwie do UKF, gdzie jedna częstotliwość pozwala nadawać tylko jeden program, w jednym multipleksie DAB+ można umieścić kilkanaście stacji radiowych.
Różnice w zużyciu energii są równie wyraźne:
- emisja pojedynczego programu w DAB+ zużywa ok. 25 proc. energii potrzebnej w UKF,
- do pokrycia tego samego obszaru potrzeba nawet o dwie trzecie mniej nadajników.
Według wyliczeń ARD pełne przejście na radio cyfrowe mogłoby przynieść oszczędności rzędu 20 proc. kosztów dystrybucji.
Nie bez znaczenia jest też infrastruktura. Sieć nadajników DAB+ jest już praktycznie gotowa. W Berlinie pokrycie sygnałem jest pełne, a w Brandenburgii niemal całkowite.
Radio wciąż popularne, ale zmienia się sposób słuchania
Choć transformacja technologiczna przyspiesza, radio jako medium wciąż pozostaje niezwykle silne. Badanie mediów przeprowadzone przez ARD i ZDF pokazuje, że 63 proc. Niemców codziennie słucha tradycyjnego radia linearnego.
Jednak w młodszych grupach demograficznych dominują już usługi cyfrowe. Wśród osób w wieku 14–29 lat:
- 54 proc. korzysta codziennie ze streamingów audio,
- 37 proc. słucha klasycznego radia.
Zmiana sposobu konsumpcji treści zmusza nadawców do inwestowania w platformy cyfrowe, podcasty i dystrybucję internetową.
rbb ma siedem stacji radiowych
Regionalny nadawca Rundfunk Berlin‑Brandenburg prowadzi obecnie siedem programów radiowych:
- radio3 – kultura, muzyka klasyczna i sztuka
- rbb24 Inforadio – informacje i wiadomości
- Fritz – program młodzieżowy
- radioeins – muzyka i kultura
- rbb 88.8 – program regionalny dla Berlina
- Antenne Brandenburg – program regionalny dla Brandenburgii
- Cosmo – program o różnorodności kulturowej (we współpracy z Westdeutscher Rundfunk i Radio Bremen)
Ich popularność jest jednak bardzo zróżnicowana. Największą dzienną słuchalność – około 490 tys. osób – osiąga Antenne Brandenburg. Na drugim biegunie znajduje się radio3, którego audytorium to zaledwie 40 tys. słuchaczy dziennie.
Spadki szczególnie dotknęły program młodzieżowy Fritz oraz stację kulturalną radio3.
Reforma może zmniejszyć liczbę stacji
Raport wskazuje również na konieczność dostosowania liczby programów do nowych przepisów wynikających z reformy niemieckiego prawa medialnego.
Zgodnie z zapisami traktatu państwowego o mediach (Medienstaatsvertrag) regionalni nadawcy publiczni powinni oferować maksymalnie cztery programy radiowe, z możliwością rozszerzenia o dwa dodatkowe w przypadku rozgłośni obsługujących więcej niż jeden kraj związkowy. Dla rbb oznaczałoby to konieczność ograniczenia liczby stacji lub reorganizacji oferty.
Pierwszy krok: wyłączenie jednego nadajnika
Proces wygaszania UKF już się rozpoczął – choć na razie w symbolicznej skali. rbb wyłączył emisję stacji radio3 z nadajnika w Belzig/Dippmannsdorf. Według wyliczeń nadawcy przyniesie to oszczędność około 150 tys. euro rocznie w latach 2026–2028.
Bez decyzji politycznej zmiana nie nastąpi
Autorzy raportu podkreślają jednak, że technologia i infrastruktura to tylko część problemu. Kluczowa jest decyzja polityczna o zakończeniu emisji w paśmie UKF. Bez niej nadawcy – zarówno publiczni, jak i prywatni – będą nadal utrzymywać kosztowny simulcast.
Dobrym przykładem jest północ Niemiec. W kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn rząd, nadawcy i regulator rynku uzgodnili plan przejścia na radio cyfrowe między 2025 a 2031 rokiem. W tym czasie emisja UKF ma być stopniowo wygaszana.
Czy Berlin pójdzie tą samą drogą?
Berliński trybunał obrachunkowy proponuje podobny scenariusz. W jego opinii władze Berlina i Brandenburgii powinny:
- wprowadzić w traktacie rbb stopniową redukcję emisji UKF,
- uzgodnić wspólny plan wyłączenia UKF także dla stacji prywatnych,
- ustanowić DAB+ jako główny standard radiowy w regionie.
Na razie jednak decyzja pozostaje polityczna. A dla milionów słuchaczy oznaczałaby to dotykowy wydatek na nowy odbiornik DAB+ albo rezygnację ze słuchania radia, co miałoby negatywny wpływ na rynek i branżę. W Polsce KRRiT w 2022 r. przyjęła stanowisko w sprawie rezygnacji z UKF i przejścia na DAB+.
